Pages

Friday, December 7, 2012

( ၁၈၂၃ ) ခုႏွစ္ မတုိင္မီ အမိျမန္မာေျမ က ဌာေန ျမန္မာ-မြတ္စလင္မ်ား

ကုန္းေဘာင္ေခတ္ ဗမာ႔ယဥ္ေက်းမႈလက္ရာျဖင့္ တည္ေဆာက္ထားေသာ အမရပူရ ရွိ ဗလီ
ကုန္းေဘာင္ေခတ္ ဗမာ႔ယဥ္ေက်းမႈလက္ရာျဖင့္ တည္ေဆာက္ထားေသာ အမရပူရ ရွိ ဗလီ
ၿမန္မာႏိုင္ငံ၏ သမုိင္းရာဇ၀င္မ်ားကုိေလ႔လာၾကည္႔လွ်င္ၿမန္မာနဳိင္ငံအရပ္ရပ္ ၌ေန ထုိင္ၾကေသာ အစၥ လာမ္ ဘာသာ၀င္ ၿမန္မာမြတ္ဆလင္မ်ား သည္ လြန္ခဲ႔ေသာ ႏွစ္ေပါင္း (၁၀၀၀) ေက်ာ္၊ (၁၂၀၀) ခန္႔ ေလာက္ကစ
၍ အစု လုိက္ေသာ္ လည္းေကာင္း၊အနည္း ငယ္ ေသာ္ လည္းေကာင္း လြန္ခဲ႔ေသာ ႏွစ္ေပါင္း (၃၀၀)ခန္႔အထိ
 ၀င္ေရာက္ေန ထုိင္ခဲ႔ေၾကာင္း သမုိင္း တြင္ အေထာက္အထားခုိင္လုံစြာ ေတြ႔ရွိ ရသည္။
ၿမန္မာ႔ရာဇ၀င္ ၊သမုိင္း မ်ားတြင္ အၿခားေသာ တုိင္းရင္းသားလူမ်ဳိးမ်ားၿမန္မာနဳိင္ငံ သုိ႔ ၀င္ေရာက္ ေန ထုိင္ ပုံ
ကုိ ေလ႔လာလွ်င္ ၿမန္မာမြတ္ဆလင္မ်ားသည္လည္း ၎တုိ႔ထက္ေနာက္မက်ေသးေၾကာင္းကုိသမုိင္း သမုိင္း
အေထာက္အထားမ်ားအရသိရွိနဳိင္ ပါ သည္။ ထုိ႔ေၾကာင္း ၿမန္မာမြတ္ဆလင္မ်ားသည္လည္း ထုိေခတ္ ထုိ
အခါ (ႏွစ္ေပါင္း ၁၀၀၀)ေက်ာ္ ကပင္ ေရာက္ ရွွိေန ေၾကာင္း လယ္ၿပင္ မွာ ဆင္သြားသကဲ႔သုိ႔ ရာဇ၀င္၊သမုိင္း တြင္ ထင္ရွားေန ပါသည္။

ၿမန္မာနဳိင္ငံသားဥပေဒတြင္ ၁၈၂၃ ခုမတုိင္မီက ၿမန္မာနဳိင္ငံတြင္ ပင္ရင္းနဳိင္ငံ အၿဖစ္ ေနထုိင္ သူ မ်ား သည္ တုိင္းရင္းသားမ်ားၿဖစ္သည္ဟုၿပဌာန္ထားသၿဖင္႔ ၿမန္မာ နဳိင္ငံ သား ဥပေဒ ႏွင္႔ အ က်ဳံ႕၀င္ ေသာ ၁၈၂၃ ခု မ
တုိင္မီက ၿမန္မာ႔သမုိင္းထဲက မြတ္ဆလင္ မ်ားအ ေၾကာင္း ကုိရွာေဖြ၍ စာဖတ္ပရိသတ္ ဖတ္ရွဴ ေလ႔လာ သိရွိ နဳိင္ ရန္အ လု႔ိ ငွါ ဤ မွတ္စု ကုိရွာ ေဖြစုစည္းတင္ၿပၿခင္းၿဖစ္ ပါ သည္။


ၿမန္မာ႔သမုိင္း`၌မြတ္ ဆလင္မ်ား ထဲတြင္ (၁) ဗမာ မြတ္ ဆလင္ (၂) ရခုိင္ မြတ္ ဆလင္ (၃)ကမန္ မြတ္ဆလင္ (၄)ပသွ်ဴးမြတ္ဆလင္ (၅)ပန္းေသး မြတ္ ဆလင္ ဟူ၍ (၅)မ်ဳိး ခြဲၿခား ေလ႔လာ နဳိင္ သည္။ မ်ားၿပားေသာ ရာဇ
၀င္၊ သမုိင္းမ်ားကုိ ေလ႔လာ ရန္ အခက္ခဲ ရွိသူမ်ား အေနၿဖင္႔ ဤမွတ္စု ကုိ ေလ႔လာ ၿခင္း ၿဖင္႔ အခ်ိန္ တုိတုိ အတြင္း အလြယ္တက ူဗဟုသုတတုိးပြါးနဳိင္ပါသည္။

သုိ႔ၿဖစ္ရာ နဳိင္ငံေတာ္ကခ် မွတ္ေသာ မူဝါဒအညီ … ၿပည္ေထာင္စုမၿပဳိကြဲေရး၊ တုိင္းရင္းသားစည္း လုံးညီ
ညြတ္မွဳ မၿပဳိကြဲေရး ၊ အခ်ဳပ္အခ်ာအာဏာတည္တံ႔ခုိင္ၿမဲေရး သည္ … တုိ႔အေရး … ဟူေသာ ေဆာင္ပုဒ္ ကုိ
ဦးထိပ္ထားလ်က္ တုိင္းရင္းသားအခ်င္းခ်င္း စည္းလုံးေရး၊ အၿပန္အလွန္ခင္မင္ ေလးစား ေရးတြက္ သမုိင္း ထဲ က ၿမန္မာ႔မြတ္ဆလင္ အေၾကာင္း ကုိ ေရး သား ေဖၚၿပပါသည္။

ခရစ္သကၠရာဇ္ ( ၁၈၂၃ ) ခုႏွစ္ မတုိင္မီကပင္ရင္းနႈိင္ငံအၿဖစ္ၿမန္မာနုိင္ငံအရပ္ရပ္သုိ႔ ၿပန္႔က်ဲေနထုိင္ေသာ
ၿမန္မာမြတ္ဆလင္မ်ား

(1)
၁၅၃၉ ေအဒီတြင္ တပင္ေ႐ႊထီး ပဲခူးကုိ တိုက္ခိုက္ခဲ့စဥ္ ၁၅၉၉ ေအဒီတြင္ ေတာင္ငူဘုရင္ ပဲခူးကုိ တိုက္ ခိုက္
ခဲ့စဥ္တြင္ ဖမ္းဆီးရမိေသာ မြတ္စလင္မ္မ်ား ၁၅၄၇ ေအဒီတြင္ တပင္ေရႊထီး ၿမိဳ႕ေဟာင္းၿမိဳ႕ ကုိ ၀င္တိုက္ ခဲ့စဥ္
 ႏွင့္ ၁၇၀၇ ေအဒီတြင္ စေနမင္း၏ အရာ႐ွိမ်ား သံတြဲကုိ တုိက္ခိုက္ခဲ့စဥ္ ဖမ္းဆီးရမိခဲ့ ေသာမြတ္စလင္မ္မ်ား၊

၁၆၁၃ ေအဒီတြင္ အေနာက္ ဘက္လြန္မင္း သန္လ်င္ကုိ တိုက္ခိုက္ခဲ့စဥ္ သန္ လ်င္ၿမိဳ႕ က်ၿပီးစအခါ ဒီဗရစ္တုိ
၏ ေနာက္လိုက္ မြတ္စလင္မ်ား (သုိ႔မဟုတ္) စစ္ပြဲၿပီးစ အခ်ိန္ေနွာင္း မွ ေရာက္ ႐ွိလာေသာ သေဘၤာ မ်ား
မမြတ္စလင္ မ်ားအား ေ႐ႊဘုိခ႐ိုင္၊ ေျမဒူး၊ စစ္ကိုင္းခ႐ိုင္၊ ပင္းယႏွင့္ ခံလူး၌ လည္းေကာင္း၊ ေက်ာက္ဆည္
ခ႐ိုင္ လက္ပံ၌ လည္း ေကာင္း၊ ရမည္းသင္းခ႐ိုင္ယင္းေတာ္တုိ႔၌လည္းေကာင္း ေနရာခ်ထားခဲ့ ေၾကာင္းေတြ
႕ ရသည္။

(2)
ေအဒီ ၁၄၃၀ ခုႏွစ္တြင္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ၀လီခန္ ႏွင့္ပါလာေသာ စစ္သည္ ငါးေသာင္း(Bangladesh District Gazattee
rs,p-63)၊ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ စႏၵြြီခန္ႏွင့္ ပါလာေသာ စစ္သည္မ်ား(Journal of Burma Research Society No.2,p-493) သည္ ရာစုႏွစ္ အဆက္ဆက္ Arakanကိုအုပ္ခ်ဳပ္လာခဲ့သည္။ဤသည္မ်ားမွာမ်ားစြာေသာသမို္င္းအေထာက္
 အထားမ်ားမွ အခ်ဳိ့သာ ျဖစ္သည္။

(3)
သမိုင္းဆရာ Dr.သန္းထြန္း၏အဆိုအရ (၁၄၄၂-ခု) ေက်ာက္စာပါ အခ်က္မ်ားကို ကိုးကား၍ အာရ္ကန္ မင္း
မ်ားတြင္ မူဆလင္ဘြဲ႕ နာမည္မ်ား ရွိခဲ့သည္။ ထိုမူဆလင္ ဘုရင္မ်ားမွာ နတ္ျမစ္ အေရွ႕ဘက္ ႏွင့္ ကုလားတန္
ၿမစ္ အေနာက္ဘက္ ေမယုေတာင္ၾကားက မြတ္ဆလင္မ်ားသည္(ယေန႔ရိုဟင္ဂ်ာ)ေတြျဖစ္သည္္။

သူတို႕ ၎ ေဒသမွာ ေနထုိင္လာခဲ့သည္မွာ ႏွစ္ေပါင္းေထာင္ ေက်ာ္ျပီ လို႕ေျပာသည္္။

Ref : ေဒါက္တာ သန္းထြန္း-Kalya Magazine p-27,1994,August

(4)
ေအဒီ ၇၀၀ ႏွင့္ ၁၅၀၀ ၾကားတြင္ အေနာက္တိုင္းမွ အာရပ္ကုန္သည္၊ ပါရွင္းကုန္ သည္ ႏွင့္ ေရာမကုန္သည္ တို႔သည္ မိမိတို႔ ပင္ရင္းတိုင္း ျပည္မ်ားမွရြက္သေဘာၤျဖင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံပင္လယ္ကမ္းရိုးတမ္းကိုလည္းေကာင္း
၊ ယင္းကိုေက်ာ္လြန္ကာအေရွ႕ဖက္တရုတ္ကမ္းေျခသို႔လည္းေကာင္းကူးသန္းေရာင္း၀ယ္ေရးအတြက္ ေရာက္
ရွိခဲ့ၾကသည္။

၂ အာရပ္ တို႔သည္ ပင္လယ္ ကူးသန္း သြားလာရာ၌ အေရးႀကီးေသာ ပင္လယ္ဆိပ္ကမ္းၿမိဳ႕မ်ား၊ ကုန္သည္
ေရာင္း ၀ယ္ေရး စခန္း မ်ား၊ အခ်က္အခ်ာက်ေသာ ေနရာ၏ တည္ေနပံု၊ မ်က္ႏွာျပင္အေနအထား၊  ေနထိုင္
ည့္လူမ်ိဳးမ်ား၊ ထြက္ကုန္မ်ား အစရွိသည္တို႔ကို စနစ္ တက် ေလ့လာသုေတသန ျပဳေလ့ရွိရာ- (၉) ရာစု အာ
ရပ္ပထ၀ီ၀င္ ဆရာမ်ား၊ ခရီးသည္မ်ား၊ သုေတသီမ်ား၏ မွတ္တမ္းမ်ားတြင္ရခိုင္ျပည္ႏွင့္ ျမန္မာျပည္ေအာက္
ပိုင္း မြန္တို႔နယ္ျဖစ္ေသာ ရာမည ေဒသမ်ားအေၾကာင္းကို ေတြ႕ရွိႏိုင္ ေပသည္။

၃ ရာခိုင္ရာဇ၀င္မ်ားအရလည္း အာရပ္တို႔သည္ ေအဒီ (၈) ရာစုမွစ၍ ရခိုင္ျပည္သို႔ ေရာက္ရွိအေျခခ်ေနၿပီ
 ျဖစ္ေၾကာင္း ပါရွိပါသည္။ ရခိုင္ရာဇ၀င္ အေထာက္အထားမ်ားကို ကိုးကား၍ ၁၈၄၄  ခုထုတ္ ဘဂၤလား ေအး
ရွာတိခ္ ဆုိဆိုင္ေအတီ ဂ်ာနယ္ ( Journel of the Asiatic Society of Bengal) တြင္ ေအာက္ပါအတိုင္း ေရးသား
ေဖာ္ျပထားပါသည္။

(5)
“ရခိုင္ဘုရင္ မဟာတိုင္း စျႏၵမင္း (ေအဒီ ၇၈၈ – ၈၁၀) လက္ထက္တြင္ ရမ္းၿဗဲကၽြန္းအနီး အာရပ္သေဘၤာမ်ား
စြာ ပ်က္ စီးခဲ့ေၾကာင္း၊ သေဘၤာသားမ်ားက ေသေဘးမွလြတ္ကာ နီးရာကမ္းေျခေဒသျဖစ္ေသာ ရမ္းၿဗဲကၽြန္း
သို႔ ၀င္ေရာက္ ခိုလံွဳခဲ့ ေၾကာင္း၊ ရခိုင္ဘုရင္ ၾကားသိေသာအခါ ယင္းတို႔အား ေကာင္းမြန္စြာ ျပဳစုဧည့္ခံၿပီး လယ္ယာေျမမ်ားေပးကာ အေျခတ က်ေနထိုင္ခြင့္ ေပးခဲ့ေၾကာင္း” ပါရွိသည္။

၄ ေအဒီ ၁၈၇၉ ခုထုတ္ ၿဗိတိသွ်ဘားမားေဂဇက္ (British Burma Gazetters) ကို ကိုးကား၍ အာရ္ဘီ စမတ္ (R. B. Smart) ကလည္း “ေအဒီ ၇၈၈ – ခုႏွစ္တြင္ မဟာတိုင္း စျႏၵမင္း သည္ ရခိုင္ထီးနန္းကိုဆက္ခံခဲ့ေၾကာင္း
၊ ၄င္းသည္ ယခင္ ရာမ၀တီ ၿမိဳ႕ေဟာင္းကို ၿမိဳ႕သစ္တည္ေထာင္ ကာ ႏွစ္ေပါင္း ၂၂ ႏွစ္တိုင္ စိုးစံခဲ့ေၾကာင္း၊

ယင္းမင္းလက္ထက္တြင္ ရမ္းၿဗဲကၽြန္းအနီးတြင္ သေဘၤာမ်ားစြာ ပ်က္ခဲ့ေၾကာင္း၊ သေဘၤာသားမ်ားမွာ မဟာ
ေမဒင္ ဘာသာ၀င္မ်ားျဖစ္ၾက ေၾကာင္း၊ ယင္းတို႔ကို ရခိုင္ျပည္မသို႔ ပို႔ကာ ေက်းရြာမ်ားတြင္ အတည္တက်
 ေနရာခ်ထားေပးေၾကာင္း” စစ္ေတြေဂးဇတ္ (Akyab Gazette) တြင္ ေရးသားထားသည္။

၅ ျမန္မာႏုိင္ငံ သမိုင္းေကာ္မရွင္ ဥကၠ႒ ျဖစ္ခဲ့ေသာ ဗိုလ္မွဴးဘရွင္ကလည္း- ျမန္မာႏိုင္ငံ ပင္လယ္ ဆိပ္ခံၿမိ္ဳ႕
မ်ားျဖစ္ေသာ ေက်ာက္ျဖဴ၊ ပုသိမ္၊ သန္လ်င္၊ မုတၱမ၊ ၿမိတ္ စသည္တို႔တြင္ အလားတူ သေဘၤာမ်ား ပ်က္ျပား
ၿခင္း
ဆိုင္ရာ အၾကာင္းအရာမ်ား အခ်ိန္ကာလ ေစာစြာကပင္ ရွိခဲ့ေၾကာင္း၊ မြန္-ျမန္မာ ရာဇ၀င္မ်ားႏွင့္ အခ်ိဳ႕ ေသာ ဘုရားသမိုင္းမ်ားတြင္ သေဘၤာပ်က္ စစ္သား မ်ားအၾကာင္း ေရးသားထားသည္ကို ေတြ႔ရွိရေၾကာင္း – ၁၉၆၁ -ခု ႏွစ္တြင္ အိႏိၵယႏိုင္ငံ၊ နယူးေဒလီၿမိဳ႕၌ က်င္းပခဲ့ ေသာ အာရွသမိုင္း ႏွီးေႏွာဖလွယ္ပြဲတြင္ တင္ျပေသာ “ျမန္မာႏုိင္ငံ သို႔ အစၥလာမ္သာသနာ၀င္မ်ား ၀င္ေရာက္ လာပံု (ေအဒီ ၁ရ၀၀)” စာတမ္းတြင္ ေရးသားထား
ပါသည္။

( 6)
ေၿမာက္ဦးၿမဳိ႕၏ထူးၿခားခ်က္ကား ကုလားမြတ္ဆလင္မ်ားေနၿခင္းၿဖစ္သည္။ဤသုိ႔ၿဖစ္ရၿခင္း ကလည္း အ ဆန္း မဟုတ္ေပ။ ဒုတိယေၿမာက္ဦးေခတ္တြင္ ဘဂၤလား ၁၂ ၿပည္နယ္ကုိ ၿပန္လည္ တုိက္ ခုိက္ သိမ္း ပုိက္ ရာ`၌ စစ္သူၾကီးဓမၼေဇယ်သည္ကုလားၿပည္မွ ကုလား ဘုရင္ႏွင္႔တကြ သုံ႔ပန္းတုိ႔ကုိ ဖမ္းဆီး ခဲ႔ရာတြင္ ကုလား (၁၀၀၀၀) ကုိ ဆင္စာၿမင္း စာရိတ္ အစု၊ကုလား(၂၀၀၀) ကုိ ဝါးခုတ္၊သစ္ခုတ္ အစု၊ ကုလား (၁၀၀၀) ကုိလယ္လုပ္၊ ကုလား (၁၀၀၀၀) ကုိဟင္းသီးဟင္ရြက္၊ငရုတ္၊ၾကက္ သြန္၊ကြမ္း ဆက္အဖြဲ႔ အစု ကုလား (၂၀၀၀) မိဖုရား၊သားေတာ္၊ သမီးေတာ္မ်ား၊ အိမ္ ၌ ေရခပ္၊ထင္းခြဲ၊ ကုလား (၂၀၀၀) ေလးကုိင္းစစ္သည္၊ကုလား (၁၀၀၀) ရက္ကန္းရက္ ၊ကုလား (၁၀၀၀) ယာဥ္ထမ္း၊ ကုလား(၁၀၀၀) ဆားခ်က္၊ ကုလား(၁၀၀၀)ၿမိဳ႔တြင္းၿမဳိ႕ၿပင္အမွဳိက္က်ဳံး၊ သန္ရွင္းေရး စသည္ၿဖင္႔ ကုလားစုစုေပါင္း (၄၇၅၀၀) ဦး ဖမ္းဆီးလာကာတာဝန္ခြဲေဝ အပ္ ႏွင္း ေပးခဲ႔ သည္ဟုေရးသားေဖၚၿပ ထားသည္။(စာ ၂၅၇-၂၅၈)
(ကုိးကား ။ ။ကစၥပနဒီမွ ဓညဝတီသစၥာ – ၂၀၀၈ ခု၊စာေပဗိမာန္ဆုရ စာအုပ္)
(သုတပေဒသာ – ဝိဇၨာ)ဆုရ။ ပထမအၾကိမ္ ထုတ္ေဝသည္႔ခုႏွစ္ ၂၀၁၀ ဇႏၷဝါရီလ။
(စာေရးသူ ကေလာင္အမည္ ေမာင္မုိးယံ ၊ မူရင္းအမည္ ဗုိလ္မွဴးမ်ဳိ႕သန္႔(ၿငိမ္း)။
စာေပဗိမာန္ စာတည္းမွဴးက မွတ္ပုံအမွတ္ ၀၇၄၉၂ ၿဖင္႔ ပုံႏွိပ္၍ မွတ္ပုံတင္အမွတ္ ၀၃၉၁၁ ၿဖင္႔ထုတ္ေဝသည္။)
( 7 )
ရမ္းၿဗဲ ေတာင္ေက်ာင္းဆရာေတာ္ ေရး ရခုိင္ရာဇဝင္သစ္ ပထမအုပ္စတုတၳတြဲ ၊ စာမ်က္ႏွာ ၃၅၁/ ၃၅၂/ ၃၅၃ တုိ႔ တြင္ငႏွလုံမင္း(၁၂၃၄ – ၁၂၃၇)လက္ထက္ ကုလားၿပာည္ကုိစစ္ထုိး
ရာ သုံ႔ပန္းအၿဖစ္ (၄၇၅၀၀) ဦး ေခၚလာၿပီး မင္းသုံး၊မိဖုရားသုံး၊ မင္းသားသုံး၊ မင္းသမီးသုံး မွဴးမတ္သုံး အတြက္ အသီးသီး အစုႏွင္႔ ခြဲေတာ္မူသည္။ ဤကားဓညဝတီအေရးေတာ္ပုံ`၌ ပါေသာငႏွလုံမင္း အေၾကာင္း တည္းဟု ေရးသားေဖၚၿပထားသည္။
(ရမ္းၿဗဲ ေတာင္ေက်ာင္းဆရာေတာ္ ေရး ရခုိင္ရာဇဝင္သစ္ ပထမအုပ္စတုတၳတြဲ ၊ စာမ်က္ႏွာ ၃၅၁/ ၃၅၂/ ၃၅၃)
( 8 )
Francois Bernier ၏မွတ္တမ္းႏွင္႔ Father Delaunoite ၏ Catholic encyclopedia အရ ၁၆၂၁ မွ ၁၆၂၄ ခုွႏွစ္အတြင္း ဖမ္းဆီးေခၚေဆာင္လာသူမ်ားမွာ (၄၂၀၀၀) ေလးေသာင္း ႏွစ္ေထာင္ ရွိ သည္ဟု ဆုိ၏ ဆာအာသာဖယ္ယာက ဖမ္းဆီးေခၚေဆာင္လာသူ ဦးေရးသည္ ရခုိင္ၿပည္ စုစုေပါင္း လူဦး ေရး၏ ၁၅ % ရွိသည္ ဟု ဆုိထားသည္။ ရခုိင္ဘုရင္ ကထုိဖမ္းဆီးယူလာ ေသာလူထဲတြင္ အတတ္ ပညာ ရွင္ ၿဖစ္ သူ ေလးပုံတစ္ပုံ ခန္႔ကုိယူ ထားၿပီး က်န္လူမ်ားကုိ တစ္ဦး လွ်င္ (20 Rs မွ 70 Rs ၿဖင္႔ )ေစ်းတင္ေရာင္း ခ် ခဲ႔သည္။ ထုိဖမ္းဆီးကြ်န္မ်ားကုိ လက္ဖဝါးေဖါက္ၿပီး ၾကိမ္လုံးၿဖင္႔ ခ်ည္ေႏွာင္ကာ ၾကက္၊ငွက္ ကဲ႔ သုိ႔ သေဘၤာ ကုန္တြင္း ထဲ ထည္႔သြင္းၿပီး သယ္ေဆာင္ လာခဲ႔သည္ဟုဆုိ၏။(Harvey,Outlineof Burmese History Page, 94 )
( 9 )
(က)- မင္းဘာၾကီး ခရစ္၀ကၠရာဇ္(၁၅၃၁ – ၁၅၅၃) ႏွင္႔ မင္းရာဇၾကီးတုိ႔ လက္ထက္ က ေသာင္းထီး ကြ်န္းမွ ကုလားေလးေထာင္စီ ဖမ္းဆီးေခၚလာခဲ႔ေၾကာင္း၊ မင္းရာဇာ ပဲခူးသုိ႔ စစ္ခ်ီခဲ႔ ရာတြင္ ကုလား မြတ္ဆလင္ သူရဲေကာင္း ၅၀၀၀၀ (ငါးေသာင္း)သားေတာ္ အိမ္ေရွ႕ မင္းသား မင္းခ ေမာင္း ပုိေမာ္တင္ ေခ်ာင္း၊ သံလွ်င္ၿမဳိ႔သုိ႔ စစ္ခ်ီေလသည္ဟု ပါရွိသည္။ေမာရစ္ေကာ လစ္ ေရး ဒုတိယတြဲ စာမ်က္ႏွာ ၁၂ တြင္ (ထုိ႔ေၾကာင္းရခုိင္ၿပည္ သည္ ပထမႏွစ္ (၁၀၀၀) အတြင္းကုလားမင္းမ်ားအဆက္ဆက္ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ႔သည္) ဟူ၍လည္းကာင္း၊စာမ်က္ႏွာ (၁၃) တြင္ ခရစ္ ၉၅၇ ခုွစ္ ေနာက္ပုိင္းတြင္ရခုိင္ရာဇဝင္ စတင္ခဲ႔ေတာသည္ ) ဟု လည္းေကာင္း စံေရႊပု ကဆုိသည္ဟူ၍ လည္းေကာင္း၊ စာမ်က္ႏွာ ၂၁ တြင္ ခရစ္ႏွစ္ ၉၅၇ မတုိင္မီကရခုိင္ၿပည္သည္ ကုလား ၿပည္ တစ္ၿပည္္ၿဖစ္ခဲ႔ သည္ကေတာ မွန္ေပ၏ ဟူ၍ လည္းေကာင္း – စသည္ၿဖင္႔ ေဖၚၿပထားသည္ ။ရခုိင္ၿပည္ကုိ ဟိႏၵဴဘာသာဝင္မ်ား က ေအဒီ ၁ ရာစုမွ ၁၁ ရာစု အထိ ႏွစ္ေပါင္း (၁၀၀၀) ေက်ာ္စုိးမုိး အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ႔သည္ဟု ေရးသားထားသည္။
(ခ) – အထက္ပါစာအုပ္၏ေနာက္တစ္ေနရာတြင္ တရံေရာအခါ စစ္ေတြကြ်းန္ကုလားတုိ႔ကုိ ဓါးပုိင္ ၾကီး ေသာက္ၾကယ္က ေခၚ၍ ဆုလာဘ္ေပးေၾကာင္း ၊မင္းမသိအမတ္ ၿမဳိ႕သစ္စား ေရႊသဲ သိေစလွ်င္ ထုိ အေၾကာင္း ကုိေလွ်က္ထား ေလေသာ္ ဟုပါရွိရာ (ၿပည္႔ရွင္မင္းမဟာရာဇာ လက္ထက္) စစ္ေတြမွာ ထုိစဥ္ ကပင္ ကုလားမြတ္ဆလင္မ်ား ရွိေနေၾကာင္းထင္ရွားေနသည္။
ရခုိင္အမ်ဳိးသားစာေရးဆရာမ်ား၏အထက္ပါမွတ္တမ္းမ်ားအရ ထုိစဥ္က မူဆလင္ ဦးေရ အမ်ား အၿပားရွိသည္ကုိခန္႔မွန္း နဳိင္သည္။ ဤ အရပ္ရပ္ မူဆလင္မ်ားသည္ ရွဴးဂ်ား မင္းသား ၁၆၆၀ ခုႏွစ္ရခုိင္ သုိ႔ခုိလွဳံလာသည္႔ ကာလ ထက္အခ်ိန္ကာလ အားၿဖင္႔ ေစာ ေနသည္ကုိေတြ႕ ရ သည္။ရခုိင္ဘုရငသည္္ ေလးသညေတာ္္ (ကမန္)တပ္ဖြဲ႔ဝင္ ရွားရွဴးဂ်ား မင္းသား ေနာက္ လုိက္မ်ား ထက္ေရွးက်သူမ်ားၿဖစ္ သည္ရခုိင္ေဒသတြင္ဗုဒၶဘာသာဝင္တစ္ခ်ဳိ႕အစၥလာမ္ဘာသာ သုိ႔ကူးေၿပာင္းခဲ႔သည္ဟုဓညဝတီဆရာ ေတာ္ ဦးညာဏ၏ရခုိင္ရာဇဝင္ဒုတိယတြဲ စာမ်က္ႏွာ (၁၆၁- ၁၆၂) `၌လည္း ေကာင္း၊ ဦးၾကည္ ၿမန္မာ သမုိင္း စာမ်က္ႏွာ (၁၆၀ )`၌လည္းေကာင္း ဦးလွထြန္းၿဖဴ ၏ ေငြစကားရည္လုပြဲစာအုပ္ စာမ်က္ႏွာ (၄၇) တြင္ လည္း ေကာင္းေရးသား ေဖၚၿပထားသည္ ကုိေတြ႔ရွိရသည္။
( 10 )
Maurice Collis ေရးေသာ The Land Of the Great Image အား ဦးလွဒင္က ေရႊရတနာ ေၿမ အမည္ၿဖင္ၿပန္ဆုိ ေရးသာဘာသာၿပန္ဆုရစာအုပ္၏ စာမ်က္ႏွာ (၁၉၁) တြင္ ေအဒီ ၆၃၀ ခုႏွစ္ က ရခုိင္္ၿပည္ သည္ အိႏၵိယနဳိင္ငံအတြင္း ပါဝင္ခဲ႔၍ ေနထုိင္ေသာလူမ်ဳိးမ်ားမွလည္း ဘဂၤလား ၿပည္ မွလူမ်ဳိး မ်ား ႏွင္႔အသြင္ တူၾက သည္။ ထုိနည္းတူဟိႏၵဴဗုဒၶဘာသာႏွင္႔ဗုဒၶဘာသာ ႏွစ္မ်ဳိး စလုံးၿပဳိင္တူထြန္းကားခ႔ဲ သည္႔အေထာက္ အ ထား မ်ား ရွိသည္ဟုေဖၚၿပသည္။အိႏၵိယ တုိက္ ငယ္တြင္အထူးသၿဖင္႔ပါကိစၥတန္ႏွင္႔ဘဂၤလားနယ္တြင္ ဟိႏၵဴဘာသာဝင္ အမ်ားစုသည္ အစၥလာမ္ဘာသာသုိ႔ကူးေၿပာင္းကုိးကြယ္ရာဘဂၤလားၿပည္နယ္ႏွင္ဆက္စပ္လ်က္ရွိေသာရခုိင္ၿပည္`၌လည္းေၿမာက္ပုိင္း`၌လည္းရခုိင္လူမ်ဳိးဟိႏၵဴဘာသာဝင္အမ်ားစုမွာအစၥဘာသာသုိ႔ကူးေၿပာင္းကုိး ကြယ္ လာၾကသည္။ ထုိသူမ်ားမွာရုိဟင္ဂ်ာမ်ားၿဖစ္သည္။ တစ္ခ်ိန္ကၿပည္သည္ ဘဂၤလားသစၥာေတာ္ ခံအၿဖစ္လည္းေကာင္း၊ဘဂၤလား(၁၂)ၿမဳိ႔ေခၚ ဘဂၤလား ေဒသ သည္ရခုိင္ ၿပည္၏ အင္ပါယာ အၿဖစ္ သုိ႔လည္းေကာင္း အၿပန္အလွန္က်ေရာက္ ခဲ႔ၾကေၾကာင္း History Of Burma ႏွင္႔သမုိင္းစာအုပ္မ်ား တြင္ေဖၚၿပထား သည္ကုိေတြ႔ရသည္။
( 11 )
(က)- ၁၄၀၄-ခု ေလးၿမိဳ႕ေခတ္၌ မင္းေစာမြန္ ဘုရင္လက္ထက္ ရခိုင့္ဘုရင့္ႏိုင္ငံေတာ္ကိုဗမာ ဘုရင္ သိမ္း ပိုက္ သျဖင့္ ရခိုင္ဘုရင္ မင္းေစာမြန္သည္ ဘဂၤလားေဒသ ရွိ ေဂါလ္ေဒသသို႔ ထြက္ေျပး တိမ္းေရွာင္ခဲ့ရသည္။ ေဂါလ္ကေကာင္းမြန္စြာလက္ခံခဲ့သည္။ ဘဂၤလား ေဂါလ္ ဆူလတန္ ဘုရင္၏ အကူအညီျဖင့္ ရခိုင္ထီးနန္းကို အရယူခဲ့ရသည္။ ေအဒီ ၁၄၃၀-တြင္ ေျမာက္ဦးၿမိဳ႕ တည္ ၍ ေျမာက္ ဦးေခတ္ ကို စတင္ တည္ေထာင္ခဲ့ပါသည္။
(ခ) – ေျမာက္ဦးေခတ္တြင္ ရခိုင့္ တပ္မေတာ္၌ အာရဗ္မွစစ္ သည္ေတာ္မ်ား၊ ဥေရာပ မွ ေပၚတူဂီမ်ားႏွင့္ ဂ်ပန္တို႔ပါ အမႈေတာ္ တမ္းခဲ့သည္ကိုေတြ႔ရွိရ သည္။ ယင္းအာရပ္မွစစ္ သည္ေတာ္ မ်ိဳးဆက္ အမ်ားစုမွာ သံတြဲ၊ ရမ္းၿဗဲကြၽန္းႏွင့္ ေျမာက္ဦးၿမိဳ႕ပတ္၀န္း က်င္တြင္ ေနထိုင္ၾက ပါသည္။ ယင္းတို႔ကို ရခိုင္တို႔က ကမန္ဟု ေခၚေ၀ၚၿပီး ရခိုင္ျပည္၌ တိုင္းရင္း သား မ်ိဳးႏြယ္စု အျဖစ္အသိ အမွတ္ျပဳ ထား ပါသည္။ယင္းမူဆလင္ ဘာသာ၀င္ ကမန္တို႔ သည္ ရခိုင္ျပည္ ၌ ျပႆနာ ဖန္တီးျခင္း၊ ရခိုင္တို႔ႏွင့္ ဘာသာေရး အဓိကရုဏ္း၊ လူမ်ိဳးေရးအဓိက ရုဏ္း ဖန္တီးျခင္းမ်ိဳးကို လံုး၀ျပဳ လုပ္ျခင္း မရွိဘဲ၊ ရခိုင္ျပည္ ႏွင့္ရခိုင္ လူမ်ိဳး အေပၚ သစၥာ ရွိရွိျဖင့္ ရခိုင္တို႔ႏွင့္ ေအးအတူပူအမွ် ၿငိမ္းခ်မ္း စြာ ေနထိုင္လာခဲ့ၾကေသာ ကမန္ လူမ်ိဳး တစ္မ်ိဳးမ်ားရွိသကဲ့သို႔ အထက္တြင္ ေဖၚၿပခဲ႔ေသာ ဗုဒၶဘာသာမွ အစၥလာမ္ ဘာသာသုိ႔ ကးူေၿပာင္းကုိးကြယ္ၾကေသာလူတစ္စု လည္းရွိ ေနေသးသည္။
(ဂ)- ၿမန္မာႏိုင္ငံအတြင္း အစၥလာမ္ဘာသာ ျပန္႔ႏွံ႔ပုံကုိ ေလ့လာခဲ့ရာ ေအဒီ ၈-ရာစုႏွင့္ ၁၆-ရာစု အတြင္း ပါ႐ွန္းႏွင့္ အာရဗ္္သေဘၤာမ်ား ေရေၾကာင္းသြားလာျခင္းသည္ အေ႔႐ွဖ်ား ပင္လယ္ မ်ား တြင္ပင္ လယ္မ်ားတြင္ လႊမ္းမုိး ခဲ့သည္။၎ျပင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ေရာင္း၀ယ္ ေရးစခန္း မ်ားသုိ႔ လည္း ပါ႐ွန္ႏွင့္ အာရဗ္ကုန္သည္တုိ႔ အေျခ ခ် ေနထိုင္ခဲ့သည္။
(ဃ)- ေအဒီ ၁၆၆၀ တြင္အိႏၵိယ ျပည္ ၌ ႐ွာဂ်ဟန္ ဘုရင္ ကြယ္လြန္ခဲ့ရာ သားေတာ္ ႐ွာ႐ႈဂ်ာ သည္ ေနာင္ေတာ္ ၾသရန္အဇစ္ႏွင့္နန္းလုခဲ့ရာ အေရးနိမ့္သျဖင့္ ရခိုင္ဘုရင္ စႏၵသုဓမၼမင္း (၁၆၅၂-၁၆၈၄) ထံ အကူအညီေတာင္း ခုိ၀င္လာခဲ့သည္။စႏၵသုဓမၼ မင္းအား ကတိ မတည္ ဟုဆုိရာ ႐ွာ႐ႈဂ်ာက ပုန္ကန္ ခဲ့ရာ ႐ွား႐ႈဂ်ား က်ဆုံးခဲ့ၿပီး သူ၏ အေျခြအရံမ်ား ကမန္(ေလး သည္ေတာ္)တုိ႔အား ရခိုင္ ဘုရင္၏ကုိယ္ရံေတာ္ တပ္ဖြဲ႕ ခန္႔ထားခဲ့သည္။
(င)- စႏၵ၀ိဇယ (၁၇၁၀-၁၇၃၁)လက္ထက္က်မွ ထုိကမန္တုိ႔အား ႏွိပ္ကြပ္ခဲ့သည္။ မ်ားစြာ ေသာ ကမန္ တုိ႔အား ရမ္းၿဗဲကၽြန္း၊စစ္ေတြအနီး သင္းဂနက္၊ သာယာကုန္းေက်း႐ြာမ်ားသုိ႔ ပုိ႔ထားခဲ့သည္။ ရခိုင္ ျပည္နယ္ ကမန ္မြတ္ စလင္မ္ တုိ႔အျပင္ စစ္ေတြၿမိဳ႕ အေ႔႐ွပိုင္းေဒသမ်ား၊ ရမ္းၿဗဲကၽြန္းႏွင့္ သံတြဲ တစ္၀ိုက္တြင္ တုိင္းရင္းသားျဖစ္ၾက ေသာ အစၥလာမ္ဘာသာ ကုိးကြယ္သည့္ ရခိုင္မ်ား အႏွံ႔အျပား႐ွိေနသည္။
(စ) – ၁၅၃၉ ေအဒီတြင္ တပင္ေ႐ႊထီး ပဲခူးကုိ တိုက္ခိုက္ခဲ့စဥ္ ၁၅၉၉ ေအဒီတြင္ ေတာင္ငူ ဘုရင္ ပဲခူးကုိ တိုက္ ခိုက္ခဲ့စဥ္တြင္ဖမ္းဆီးရမိေသာ မြတ္စလင္မ္မ်ား ေအဒီ – ၁၅၄၇ ီတြင္ တပင္ေရႊထီး ၿမိဳ႕ေဟာင္းၿမိဳ႕ ကုိ ၀င္တိုက္ ခဲ့စဥ္ ႏွင့္၁၇၀၇ ေအဒီတြင္စေနမင္း၏အရာ႐ွိ မ်ား သံတြဲကုိ တုိက္ခိုက္ ခဲ့စဥ္ ဖမ္းဆီးရမိခဲ့ ေသာ မြတ္စလင္မ္မ်ား၊ ၁၆၁၃ ေအဒီတြင္ အေနာက္ဘက္လြန္မင္း သန္လ်င္ကုိ တိုက္ခိုက္ခဲ့ စဥ္ သန္ လ်င္ၿမိဳ႕ က်ၿပီးစအခါ ဒီဗရစ္တုိ၏ ေနာက္လိုက္မြတ္စလင္မ်ား (သုိ႔မဟုတ္) စစ္ပြဲၿပီး စ အခ်ိန္ေနွာင္းမွ ေရာက္ ႐ွိလာေသာ သေဘၤာ မ်ားမမြတ္စလင္ မ်ားအား ေ႐ႊဘုိခ႐ိုင္၊ ေျမဒူး၊ စစ္ကိုင္းခ႐ိုင္၊ ပင္းယႏွင့္ ခံလူး၌ လည္းေကာင္း၊ ေက်ာက္ဆည္ခ႐ိုင္ လက္ပံ၌လည္း ေကာင္း၊ ရမည္းသင္းခ႐ိုင္ယင္းေတာ္ တုိ႔၌လည္းေကာင္း ေနရာခ်ထားခဲ့ ေၾကာင္းေတြ႕ရသည္။
(ဆ) – ဘုိးေတာ္ဘုရားလက္ထက္ ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၁၁၆၃-ခုႏွစ္ (၁၈၀၁ ေအဒီ) နယုန္ လျပည့္ေက်ာ္ ၂-ရက္တြင္ ေ႐ႊတိုက္ပုရပိုက္မွ ေက်ာက္တစ္လုံးကုိ ဗုိလ္မင္းရဲလွ ေက်ာ္ထင္ ေရးကူးေသာ စစ္တမ္း တြင္ ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၁၀၆၀ မွ ၁၀၇၆ အထိ နန္းစံေသာ အင္း၀ စေနမင္း လက္ထက္တြင္ ရခိုင္ ဘက္မွ ၀င္ ေရာက္လာေသာမြတ္စလင္ ၃၀၀၀ ေက်ာ္အား ျမန္မာ သကၠရာဇ္ ၁၀၇၀ (၁၇၀၉ ေအဒီ)တြင္ ေအာက္ ေဖာ္ျပပါ ၁၂-ေနရာ ၌ ေနရာခ်ထားခဲ့ ေၾကာင္းေတြ႕ရသည္။
(၁) ေတာင္ငူ (၂) ရမည္းသင္း (၃) ေညာင္ရမ္း (၄) ယင္းေတာ္ (၅) မိတၳီလာ (၆) ပင္းတလဲ (၇) တဘက္ဆြဲ (၈) ေဘာဓိ(၉)သာစည္ (၁၀) စည္ပုတၱရာ (၁၁) ေျမဒူး (၁၂) ဒီပဲယင္း စသည္တုိ႔ တြင္ ျဖစ္သည္။အ ထက္ ေဖာ္ျပ ပါ အတုိင္း အစၥလာမ္ဘာသာ၀င္တုိ႔သည္ အာရဗ္သေဘၤာမ်ားပ်က္၍ ၀င္ေရာက္ေန ထိုင္ခဲ့ျခင္းျဖင့္ လည္းေကာင္း၊ အာရဗ္ပါ႐ွန္ကုန္သည္မ်ားကူးသန္း ေရာင္း၀ယ္ ေရး စခန္း မ်ား ဖြင့္လွစ္ခဲ့ျခင္းျဖင့္လည္း ေကာင္း၊ ေရၾကည္ရာ ျမက္ႏုရာ သုိ႔ ေ႔႐ႊေျပာင္းေနထိုင္ခဲ့ျခင္းျဖင့္ လည္းေကာင္း ပ်ံ႕ႏွံ႔လာခဲ့ေၾကာင္း သိ႐ွိရသည္။(နဝတ-ဦးစီးထုတ္ေဝေသာသာသနာေရာထြန္းေစဖုိ႔ – စာအုပ္စာမ်က္ႏွာ ၆၇ )
( 12)
ရခုိင္ဘုရင္မ်ားသည္ ဗုဒၶဘာသာ ၊ အစၥလာမ္ဘာသာ ၊မကြဲၿခားဘဲမွ်မွ်တတအုပ္ခ်ဳပ္ၿခင္း၊ ဘာသာေရးလြပ္လတ္ခြင္႔ေပးၿခင္း ၊ဘုရင္ကုိယ္တုိင္ တုိင္းၿပည္စည္းလုံးေရးအတြက္ အစၥလာမ္ အမည္ဘြဲ႔ ကုိခံယူၿခင္း ေရွးရခုိင္ ဘုရင္မ်ား၏ အေၿမာ္အၿမင္ၾကီးမားပုံကုိစံနမူနာ ယူစရာၿဖစ္ သည္ ဟု ဦးၾကည္(B.A )ေရးၿမန္မာရာဇဝင္သိမွတ္ဖြယ္ရာအၿဖာၿဖာ ကုိ ကုိးကား ၍တုိင္းရင္း သား လူမ်ဳိးစု သတင္လႊာက ေရသားေဖၚၿပထားသည္။
( 13 )
စႏၵသုဓမၼရာဇမင္း(၁၆၅၂-၁၆၈၄) လက္ထက္တြင္ အိႏၵိယ မဂုိဧကရာဇ္ ရွဂ်ီဟန္၏ ဒုတိယသား ေတာ္ ရွားရွဴးဂ်ားႏ်င္႔ အတူ ေနာက္လုိက္အင္အား(၃၀၀) ႏွင္႔ ၁၆၆၀ ၿပည္႔ ရခုိင္ၿပည္သုိ႔ဝင္ေရာက္ ခုိလွဳံေၾကာင္း ရခုိင္ သမုိင္း၊ၿမန္မာ သမုိင္း၊ကမာၻ႔သမုိင္း တုိ႕တြင္ ေတြ႔ရွိရသည္။
(14 )
၁၆၆၈ ခုႏွစ္ ေၿမာက္ဦးၿမဳိ႔တြင္ ရွားရွဴးဂ်ားဗလီၾကီးကုိ တည္ေဆာက္ထားသည္ကုိ ယေန႔တုိင္ ေတြ႔ၿမင္ရေသာ ေရွးေခ တ္ ကပင္မြတ္ဆလင္မ်ား ရွိေနေၾကာင္းသမုိင္း အေထာက္ၿဖစ္သည္။( အမွတ္စဥ္ – ၅၆ – ကု္ ရွဳ )
(15)
ရခုိင္ သမုိင္ဆရာဦးစံေရႊပုက ဘဂၤလားေဒရွ္ ႏွင္႔ ရခုိင္ေဒသသည္ နယ္စပ္ခ်င္းဆက္ စပ္ေန၍ ရခုိင္ဘက္တြင္ အစၥလာမ္သာရွိေနၿခင္းကုိ သံသယပြါးမရွိဟုသုံးသပ္ေဖၚၿပထားသည္။
(16)
AD ၇၀၀ ေက်ာ္မွာ ရခုိင္ၿပည္ရမ္းၿဗဲ(ရမၼာဝတီ) ကြ်န္းတဝုိက္ အာရဗ္သေဘာၤမ်ား ေလမုန္ တုိင္းၿပီးပ်က္စီးသြားရာ အာရဗ္ၽြါတ္ဆလင္မ်ားသည္ ရမ္းၿဗဲ ကြ်န္းအေၿခခ် ေနခဲ႔သည္ ေဖၚၿပသည္။ (၁၉၅၇ ခုႏွစ္ ထုတ္ Burmese GezetteerVol. 1 , District- P-19)
(17)
ကဝိႆရ ဘိ သီရိဝရ အဂၢမဟာ ဓမၼရာဇဝိရာဇ္ ဂုရု ရခုိင္ဆရာေတာ္ဘုရား ၿပဳစုေရးသားေသာ ဓညဝတီ အေရးေတာ္ပုံစာအုပ္တြင္ မူႆလံလူမ်ဳိးဆုိၿပီး ယခုအေခၚ မူဆလ္မံ ၊ ( ဆ ) ေနရာတြင္ ( ႆ ) ေရးသားထားေၾကာင္းေတြ႔ရသည္။ ၁၉၃၉ ခုႏွစ္ ဇူလုိင္၊ ပထမအၾကိမ္ ပုံႏွိပ္ထုတ္ေဝေသာ ဆရာဘုိးခ်ယ္ (ဆရာခ်ယ္၊ပါတီဒီမုိ ကေရစအေထြေထြေရြးေကာက္ပြဲ ေကာ္မရွင္အဖြဲ႔ဝင္) ေရးေသာ ဗမာမြတ္ ဆလင္ တုိ႔၏ ေရွးေဟာင္အတၳဳပၸတၱိ စာအုပ္ စာမ်က္ ႏွာ (၁၆) တြင္၁၈၇၉ ခုႏွစ္ ထုတ္ၿဗိတိသွ်ေဂတိယ အရရမ္းၿဇဲကြ်န္းအနီး`၌ပ်က္စီးေသာ အာရဗ္ သေဘာၤသား မြတ္ဆလင္မ်ား ထုိအခ်ိန္မွစ၍ ရမ္းၿဗဲကြ်န္းတြင္ အတည္တက် ေနထုိင္ေဖၚၿပထားသည္။
(18)
ၿမန္မာနဳိင္ငံေရွးေဟာင္းသုေတသနမွဴး ဂ်ာမန္လူမ်ဳိးပညာရွင္ ရန္ကုန္ေကာလိပ္ပါေမာကၡ အာမိလ္ ဖုိခင္ဖါ( Emil Forchamfer )၏ ရခုိင္ေရွးေဟာင္ လက္ရာအစီရင္ခံစာ(၁၈၉၂)ခုႏွစ္ ၊ ဓါတ္ပုံ ၆၈ (၄၂) ၊ စာမ်က္ၽႏွာ ၆၀`၌ထင္ရွားၾကီးက်ယ္ေသာ မြတ္ဆလင္သူေတာ္စင္ ဗုေဒၵါေရ ေအာ္လီယာ(Budder Auliah )ကုိရည္မွန္းၿပီး ဗုေဒါရ္မုကာန္(စစ္ေတြ) အားခရစ္ႏွစ္ ၁၇၅၆ ခုႏွစ္တြင္ တည္ေဆာက္ ထားသည္။
(19)
ရခုိင္ဒုတိယအေရးပုိင္ Deputy Commissioner Col: Nelson Devies ၏မွတ္တမ္းအရ ၁၇၃၆ ခုႏွစ္ တြင္စစ္တေကာင္းမွစစ္ေတြသုိ႔ မာနိခ်္ ႏွင္႔က်န္ညီေနာင္ ေရာက္ရွိေၾကာင္းကုိ ေဖၚၿပ ထား သည္ ။
(ခ) – ၁၆၆၈ ခုႏွစ္ မင္းၿပားၿမဳိ႔နယ္ ၊ပန္ေၿမာင္းရြာတြင္ အာေလာင္မ္ ေလာန္ကာ ဗလီ ၊ ကန္ၾကီ (၁၂) ရြာ ကုိတည္ေဆာက္ထားေၾကာင္း ေတြ႔ရသည္။(ရုပ္ရွင္ေတးကဗ်ာ ရသ စုံ မဂၢဇင္း ၊ သန္းထြန္း(သမုိင္းပညာရွင္)
(20)
၁၆၆၈ ခု၊ႏွစ္ မင္းၿပားၿမဳိ႕နယ္၊ပန္းေၿမာင္းရြာတြင္ အာေလာင္မ္ ေလာန္ကာဗလီ ၊ကန္ၾကီး (၁၂) ရြာကုိတည္ေဆာက္ထားေတြ႕ရသည္။
(21)
အစၥလာမ္ဘာသာသည္ ျမန္မာနိုင္ငံသို့ ပုဂံေခတ္အေစာပိုင္း ကာလကပင္ေရာက္ရိွခဲ့သည္။ ‘အစၥလာမ္ ဘာသာသည္ခရစ္ယာန္ထက္ေစာျပီး ျမန္မာျပည္သို့ ေရာက္ရိွခဲ့သည္ဟု ယူဆနဳိိင္ ္သည္။ ပုဂံ ေက်ာက္ စာ အခ်ိဳ႕တြင္ ”ပန္သိယ္”” ပ သည္” ဟုေရးသားထား သျဖင့္ ပုဂံေခတ္ ကပင္ အစၥလာမ္ ဘာသာ၀င္ မ်ားရိွလိမ့္မည္ဟု ဆိုနိုင္ေပသည္။
[ေဒၚတင့္စိန္၊ကုန္းေဘာင္ေခတ္ယဥ္ေက်းမႈနိဒါန္း၊ တကၠသိုလ္ပညာ ပေဒသာ စာေစာင္၊ ရန္ကုန္၊ တကၠသိုလ္ မ်ားပံုနိွပ္တိုက္၊အတဲြ၃၊အပိုင္း၄၊စာ-၇၅၊၁၉၇၃၊ဇူလိုင္။]
(22)
ထိုအဆိုကို ခိုင္မာေစသည့္ အေထာက္အထားတစ္ရပ္ကိုလည္း ဤသို့ေတြ႔ရိွရပါ သည္။ ‘ပုဂံေခတ္၏ အေစာပိုင္းကာလပိတ္သံုမင္း(ေအဒီ ၆၅၂-၆၆၀)လက္ထက္တြင္ အာရပ္လူမ်ိဳး ကုန္သည္ တို့သည္ သထံု၊ မုတၱမအစရိွေသာ ဆိပ္ကမ္း ျမိဳ႕မ်ားသို့ေရာက္ရိွလာခဲ့ၾကသည္။ အာရပ္သေဘၤာ မ်ား သည္ အေနာက္ဘက္ မဒဂတ္စကားကြ်န္းမွ အေရွ့အိႏိၵယကြ်န္းစုမ်ားနွင့္ တရုတ္ျပည္အထိ သြားလာ လ်က္ ျမန္မာ ျပည္သို့လည္း ၀င္ထြက္ျခင္းျပဳခဲ့ၾကသည္။
[ဦးၾကည္ (ဘီေအ) ရာဇ၀င္ဂုဏ္ထူး၊ ျမန္မာရာဇ၀င္သိအပ္ဖြယ္ရာအျဖာျဖာ၊ စာ-၈၁-၈၃၊ မနၱေလး၊ပိဋကတ္ေတာ္ျပန့္ပြားေရး၊၁၉၅၀။]
(23)
(က)- ပုဂံေခတ္တြင္ ျမန္မာမႈျပဳ အစၥလာမ္စာေပဟူ၍ သီးျခားမေတြ႔ရပါ။ ျမန္မာနိုင္ငံသို့ အစၥလာမ္ သာသနာသည္ပုဂံေခတ္ကပင္ စတင္ေရာက္ရိွေနျပီ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ အစၥလာမ္စာေပမ်ား လည္း ေရာက္ရိွလာနိုင္သည္။ ပုဂံေခတ္ ျမန္မာစာေပ တြင္’ေက်ာက္စာ ‘ မ်ားကိုသာ အမ်ား ဆံုးေတြ႔ရသည္။ ကမၻာေပၚတြင္ ေက်ာက္စာေရး ထိုးသည့္အေလ့အထကို အီဂ်စ္လူမ်ိဳးမ်ားက စတင္သည္။ အီဂ်စ္နွင့္အျခားေျမထဲပင္လယ္ေဒသမ်ားတြင္ ေတြ႔ရသည့္ ေက်ာက္စာမ်ားမွာ ေရွးအက်ဆံုးျဖစ္သည္။ ပုဂံေခတ္၌ပင္ အရဗီဘာသာနွင့္ ေရးထိုးထားေသာ ေက်ာက္စာ မ်ားရိွသည္ဟု သိရိွသည္။( အမွတ္စဥ္ -၂၁ – ကုိၾကည္႔ )
(ခ)- ၁၉၆၉ ခုနွစ္ကစစ္ေတြခရိုင္ ျမိဳ႕ေဟာင္းျမိဳ႕(ေျမာက္ဦးျမိဳ႕)နန္းရာကုန္း အေရွ့ဘက္ သရက္အုပ္ ရြာမွရေသာ အလ်ား၃ေပခဲြ၊အနံ ၂ေပ၊ စာေၾကာင္းေရ ၈ ေၾကာင္းပါ သည့္ေရွး ေဟာင္းပါရွားနွင့္ အူရ္ဒူဘာသာစာ ေရာျပြန္းေရးထိုးထားေသာ ေက်ာက္စာတစ္ခ်ပ္ကို ေတြ႔ရ သည္။ ေရွးရခိုင္ မင္း လက္ထက္ က ေရႊခိ်န္ ၂၃တန္ ပိႆာ၁၄၂၉၁ ကို ျမႈပ္နံွ သည့္အခါ ေရးထိုးခဲ့သည့္ ေက်ာက္စာဟု သိရသည္။
(၂၉-၁၁-၆၉ ေန့ထုတ္ ဗိုလ္တေထာင္သတင္းစာ စာ-၅)ထိုအခ်က္ ကို အေထာက္ အထားၿပဳ ၍ ျမန္မာနိုင္ငံ ၌ ေရွးေခတ္ဘုရင္မင္းမ်ား အုပ္စိုးစဥ္က အရဗီ၊ ပါရွား၊ အူရဒူေက်ာက္ စာမ်ားရိွလိမ့္မည္ဟု ခန့္မွန္း နိုင္သည္။

မႏၱေလးျမိဳ႕ရွိ ပန္းေသး ဗလီ
မႏၱေလးျမိဳ႕ရွိ ပန္းေသး ဗလီ

(24)
ပုဂံေက်ာက္စာအခ်ိဳ႕တြင္ ပသီ၊ ပန္းေသး ဟူေသာ ေ၀ါဟာရမ်ားကိုေတြ႔ရသည္။ သာဓက အားျဖင့္ ‘သီၼ ျမက္ရ ပသီ’သကၠရာဇ္ ၅၈၅ခုထိုး၊ မင္းအနနၱသူ (ေလးမ်က္နွာဘုရား) ေက်ာက္ စာ ေၾကာင္းေရ ၃၉-၄၀)’ငီ င ာ ပန္သိယ္ ၁’ သကၠရာဇ္၆၀၄ ခုထိုး၊ ေညာင္ရမ္းမင္းၾကီးသမီး (အိမ္ရာေက်ာင္းေက်ာက္စာ) ေတာင္ဖက္ေက်ာက္ခ်ပ္၊ စာေၾကာင္းေရ ၅) တို့ျဖစ္သည္။ အစၥလာမ္ဘာသာ၀င္မ်ားကို ရည္ညႊန္း ေခၚဆိုသည့္ လူမ်ိဳးအေခၚအေ၀ၚမ်ား ကို ေက်ာက္စာ မ်ားတြင္ ေတြ႔ရိွရသည္ကိုအေထာက္အထားျပ၍ အစၥလာမ္ဘာသာသည္ ျမန္မာနိုင္ငံသို့ ပုဂံေခတ္ကပင္ စတင္ေရာက္ရိွေနျပီဟု အခိုင္အမာ ဆိုနိုင္ ပါသည္။ ေပ၊ ပုရပိုက္တို့ကို စာေရးကိရိယာအျဖစ္ ပုဂံေခတ္ကပင္ စတင္အသံုးျပဳခဲ့မည္ဟု ယံုၾကည္ ရေသာေၾကာင့္ ေပ၊ ပုရပိုက္တြင္ေရးသား ထားေသာ စာေပမ်ားရိွေကာင္း ရိွနိုင္ မည္ျဖစ္ ေသာ္လည္း ရွာေဖြရန္ ခဲယဥ္းေနပါသည္။ ထို့ေၾကာင့္ပုဂံေခတ္တြင္ ျမန္မာမူျပဳအစၥလာမ္စာေပ မရိွဟု ယတိျပတ္ မဆိုသာပါ။ (25)
ကုန္းေဘာင္ေခတ္ (ေအဒီ ၁၇၂၅-၁၈၈၅)တြင္ အစၥလာမ္စာေပ အေျမာက္အျမား ေတြ႔ရိွရ သည္။ ကုန္းေဘာင္ေခတ္တြင္ က်မ္းေတာ္ျမတ္ကုရ္အာန္အား ျမန္မာဘာသာျပန္ဆိုမႈကို စတင္ေတြ႔ရိွရသည္။ က်မ္းျမတ္ ကုရ္အာန္သည္ ကမၻာ့ကုလသမဂၢ ယူနက္စကို အတြင္းေရးမွူး မ်ား အဖြဲ႔ခ်ဳပ္က ထုတ္ျပန္ ထားေသာ နိုင္ငံတကာစာေပ၌ အေက်ာ္ၾကားအထင္ရွားဆံုး စာအုပ္(၁၀၀)စာရင္း အရ ဘာသာ ေရးက႑၌တစ္အုပ္အပါအ၀င္ျဖစ္သည့္ ကမၻာ့ဂနၳ၀င္စာေပ က်မ္းတစ္ဆူျဖစ္ပါသည္။
[ေမာင္ဆုရွင္၊ ဂနၳ၀င္စာေပဟူသည္၊ ဂနၳ၀င္စာေပစာတမ္းမ်ား (ပထမတဲြ)၊ စာ-၉၅၊ ရန္ကုန္၊ စာေပဗိမာန္၊၁၉၉၁]
(26)
ကုန္းေဘာင္ေခတ္ဦးပိုင္းမွာ ကိုရမ္က်မ္းကို ျမန္မာဘာသာ မျပန္ဆိုရေသး လို႔ အာေရဗ် ဘာသာ နဲ့ဖတ္နိုင္ေအာင္ သင္ေပးတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ ျမန္မာဘာသာနဲ့ ျပန္ဆိုေစခဲ့တယ္။”[တတိယနွစ္ ၀ိဇၨာသင္တန္း (သမိုင္းသာမန္) သမိုင္းဘာသာပို့ခ်ခ်က္မ်ား၊ စာ-၃၇၊ ျမန္မာနိုင္ငံသမိုင္း သင္ရိုး အမွတ္(၃၀၃)အတဲြ(၂)၊ တကၠသိုလ္စာေပး စာယူသင္တန္း၊ စာစဥ္ (၁၁၅) ၁၉၈၇၊ စက္တင္ဘာ]
ထို့ေၾကာင့္ ကုန္းေဘာင္ေခတ္ဦးပိုင္းအထိ အစၥလာမ္ဘာသာ၀င္မ်ားသည္ က်မ္းျမတ္ ကုရ္အာန္ကို အရဗီ ဘာသာနွင့္ပင္ ေလ့လာခဲ့ၾကသည္ဟု ယူဆနိုင္ပါသည္။ ကုန္းေဘာင္ေခတ္ အမရပူရျမိဳ႕တည္ နန္းတည္ဘိုးေတာ္ ဘုရားဗဒံုမင္း(သကၠရာဇ္ ၁၁၄၃-၁၁၈၀)လက္ထက္တြင္ က်မ္းျမတ္ကုရ္အာန္ ျမန္မာျပန္ဆိုမႈကိုစတင္ ေတြ႔ရိွရသည္။ ဘာသာျပန္ဆိုသူ ပညာရိွၾကီးမွာ ေရႊေတာင္သာဂသူ ဆရာၾကီးဦးနုျဖစ္သည္။
(27)
သံေတာ္ဦးတင္လႊာက်မ္းမွာ သကၠရာဇ္ ၁၁၇၈ ခုနွစ္တြင္ ဘိုးေတာ္ ဗဒံုမင္းထံတင္သြင္းေသာ က်မ္း ျဖစ္သည္။ ဘိုးေတာ္ဘုရား(၁၁၄၃-၁၁၈၀)ခုလက္ထက္တြင္ သာသနာေပါင္းစံုနွင့္ စပ္လ်ဥ္း ၍ ဘုရင္ဧကရာဇ္က စူးစမ္းေမးျမန္းေလ့လာေတာ္မူရာတြင္ အစၥလာမ္သာသနာ အတြက္ ဦးနုက ေရးသား တင္ ဆက္ေသာ အစၥလာမ္သာသနာေလွ်ာက္စာတမ္း ပင္ျဖစ္ေပ သည္။ [သံေတာ္ဦးတင္လႊာက်မ္း၊ ေဇယ်ေက်ာ္ထင္ ဗိုလ္မွူးဘရွင္၏က်မ္းဦး စကား၊ စာ-(ဈ)၊ အစၥလာမ္စာ ပံုနိွပ္တိုက္၊ ရန္ကုန္၊ ၁၉၆၀]
(28)
မြတ္စလင္ မ်ားျမန္မာႏိုင္ငံသို႕ အဦးဆုံးေရာက္ရွိသည့္ ေနရာႏွင့္ ကာလ မွာ ပထမျမန္မာႏိုင္ငံ ေတာ္ ၾကီး ျဖစ္သည့္ ပုဂံေခတ္ခရစ္သကရာဇ္ ၁၀၄၄ ခု ဟု ျမန္မာ့ရာဇဝင္မ်ားတြင္ မွတ္တမ္း တင္ထား သည္။ ဗ်တ္ဝိ ႏွင့္ ဗ်တၱ ဟု အမည္ရ ေသာ ဗ်တ္မ်ိဳးႏြယ္ဝင္ အာရပ္ သေဘၤာသား ႏွစ္ဦး သည္ ၎တို႕စီးနင္းလာေသာ သေဘၤာပ်က္ရာမွ ပ်ဥ္ခ်ပ္တစ္ခ်ပ္ ကို အမွီျပဳ၍ သထုံအနီးရွိ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ ကမ္းေျခ တစ္ခုသို႕ေရာက္ရွိခဲ့သည္။
Ref : (“The Muslims of Burma” A study of a minority Group, by Moshe Yegar, 1972, Otto Harrassowitz. Wiesbaden, page 2, paragraph 3, line 1,2&3 )
(29)
အေနာ္ရထာမင္းၾကီး (ခရစ္ ၁၀၄၄-၁၀၇၇) လက္ထက္ တြင္ ျမန္မာမြတ္စလင္ စစ္သည္ ေတာ္မ်ားႏွင့္ကိုယ္ရံေတာ္ သက္ေတာ္ေစာင့္ တပ္မ်ားလည္း ရွိခဲ့သည္။ မင္းၾကီးစြာေစာ္ကဲ နန္းစံ အုပ္ခ်ဳပ္ေသာ မြန္(တလိုင္း) တို႕ ၏ ျမိဳ႕ေတာ္မုတၱမျမိဳ႕ အား အေနာ္ရထာမင္းၾကီး စစ္ျပဳတိုက္ခိုက္စဥ္ မြတ္စလင္ စစ္တပ္အရာရွိ ႏွစ္ဦးသည္ အလြန္ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ခုခံ ကာကြယ္ ခဲ့သည္။(Luce & Tin 1960, pp. 80-81)
(30)
ေတာင္ျပဳန္းရြာသည္ ငါးရက္ ခန္႕စည္ကားေသာ ပြဲေတာ္ၾကီး ကို ႏွစ္စဥ္ က်င္းပရာဌာေန တစ္ခု ျဖစ္လာသည္။ မႏၲေလးျမိဳ႕ေျမာက္ဖက္၁၄ ကီလိုမီတာ အကြာရွိ ေတာင္ျပဳန္း ရြာတြင္ နတ္ကြန္း ေပါင္း ၇၀၀၀ ခန္႕ရွိျပီးနတ္ကြန္း ၂၀၀၀ နီးပါးသည္ရြာ၏ အေက်ာ္ၾကားဆုံး မင္းသား ညီေနာင္ျဖစ္ၾကသည့္ ေရႊဖ်ဥ္းၾကီး ႏွင့္ ေရႊဖ်ဥ္းေလး တို႕အား ရည္စူးကိုးကြယ္ ထား ၿခင္း ျဖစ္သည္။( Various Myanmar History tax-books of Ministry of Education, Myanmar.)
(31)
ယေန႕တိုင္ အယုံအၾကည္ရွိသူမ်ား သည္နတ္ကြန္း ႏွင့္ ညီေနာင္ႏွစ္ဦးတို႕အား ကိုးကြယ္ၾက သည္။ ထို ကိုးကြယ္သူ မ်ားသည္ မိ႐ိုး ဖလာဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ားျဖစ္ၾကေသာ္လည္း ဝက္သား ကို ေရွာင္ၾကသည္။ ယေန႕တိုင္ ႏွစ္စဥ္ စည္ကားသိုက္ၿမိဳက္စြာ က်င္းပျမဲေတာင္ျပဳန္း ပြဲေတာ္ သို႕ သြားေရာက္စဥ္ ဘတ္စ္ကား (သို႕) ကားေပၚတြင္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ မွဝက္သားကို သယ္ ေဆာင္ သြားျခင္းမျပဳရ ဟု ယုံၾကည္ၾကသည္။ေၾကကြဲဖြယ္ရာ ကြပ္မ်က္မႈ ကို အေၾကာင္း ခံ သည့္ အုပ္ခ်ပ္ႏွစ္ခ်ပ္စာ ေနရာလြတ္ကို ယေန႕တိုင္ ျမင္ေတြ႕ရမည္ျဖစ္သည္။
( a b “The Muslims of Burma” A study of a minority Group,
by Moshe Yegar, 1972, Otto Harrassowitz. Wiesbaden.)
(32)
ညီေနာင္ႏွစ္ဦး အား အညႇိဳးအေတးထားရွိေသာ သူတို႕သည္ ေစတီ တြင္ အုတ္ႏွစ္ခ်ပ္ စာ ေနရာ ကို အေနာ္ရထာ မင္းၾကီးျမင္သာေစရန္ အလြတ္ထားခဲ့သည္။ အေနာ္ရ ထာမင္း ၾကီးသည္ အမႈ သြားအမႈလာကို စုံစမ္းၾကားနာ စစ္ေဆးေ တာ္ မူျပီးေနာက္ ၎ညီေနာင္ႏွစ္ဦး အား အမိန္႕ ေတာ္ မနာခံသည့္ ျပစ္ဒဏ္မွ်သာေပးရန္ ရာဇသတ္ ခ်မွတ ္ခဲ့သည္။ သို႕ရာတြင္ ၎ညီေနာင္ တို႕သည္ ျပစ္ဒဏ္ အစား သတ္ျဖတ္ ျခင္းကို ခံခဲ့ရသည္။၎တို႕ကို သတ္ျဖတ္ ျပီးေနာက္ အေနာ္ရထာ မင္း ၾကီး၏ ေဖာင္ေတာ္သည္ ေရြ႕လ်ား ၍ မရပဲ ျဖစ္ေန ခဲ့သည္။ ဤသို႕ ျဖစ္ရျခင္းမွာ ေရႊဖ်င္းညီ ေနာင္တို႕အား သတ္ျဖတ ္ျခင္းကို မလိုလားေသာ မိတ္ေဆြ မင္းမႈထမ္း တို႕၏ အသံတိတ္ ဆႏၵျပ ကန္႕ကြက္ျခင္းေၾကာင့္ လည္း ျဖစ္ဖြယ္ရာသည္။ ထိုစဥ္ကေတာ္ဝင္ သေဘၤာသားတို႕ အမ်ားစုမွာ မြတ္စလင္ မ်ား ျဖစ္ၾကသည္။အိႏၵိယလူမ်ိဳး နန္းတြင္းပညာရွိ ပုဏၰားျဖဴ ပုဏၰားမည္း မ်ားက ေရႊဖ်င္းညီေနာင္တို႕သည္ အေနာ္ရထာ မင္း ၾကီး အားသစၥၥာေစာင့္သိစြာ အမႈေတာ္ ထမ္း ခဲ့ေသာ္ လည္းမတရားသျဖင့္ အျပစ္ေပး ခံရျပီး နတ္ အျဖစ္သို႕ ဘဝ ေျပာင္းသြား၍ မေက်နပ္ ခ်က္ ကို ေဖာ္ျပ သည့္အေနျဖင့္ ေတာ္ ဝင္ေဖာင္ ေတာ္၏တက္မ ကို ဆြဲကိုင္ ထားေသာေၾကာင့္ ေဖာင္ေတာ္ေရြ႕လ်ားမရ ျဖစ္ေနသည္ဟူ၍ ေလွ်ာက္တင္ ၾကသည္။ ထိုသို႕ေလွ်ာက္ တင္ၾက ေသာအခါ အေနာ္ရထာမင္းၾကီးသည္ ေရႊဖ်ဥ္းညီေနာင္ႏွစ္ဦးအား ရည္စူး၍ နတ္ကြန္း ၾကီး တစ္ ခု ေဆာက္လုပ္ေစျပီး လူတို႕အား ထိုညီေနာင္ကို ကိုးကြယ္ပသ ေစသည္။
(Online Burma/Myanmar Library )
(33)
မြတ္စလင္ မ်ားျမန္မာႏိုင္ငံသို႕ အဦးဆုံးေရာက္ရွိသည့္ ေနရာႏွင့္ ကာလ မွာ ပထမျမန္မာႏိုင္ငံ ေတာ္ၾကီးျဖစ္သည့္ပုဂံေခတ္ခရစ္သကၠရာဇ္ ၁၀၄၄ ခု ဟု ျမန္မာ့ရာဇဝင္မ်ားတြင္ မွတ္တမ္း တင္ ထားသည္။ ဗ်တ္ဝိ ႏွင့္ ဗ်တၱ ဟု အမည္ရေသာ ဗ်တ္မ်ိဳးႏြယ္ဝင္အာရပ္ သေဘၤာသား ႏွစ္ဦး သည္ ၎တို႕စီးနင္းလာေသာ သေဘၤာပ်က္ရာမွ ပ်ဥ္ခ်ပ္တစ္ခ်ပ္ကို အမွီျပဳ၍ သထုံ အနီးရွိ ျမန္မာႏိုင္ငံ ကမ္းေျခ တစ္ခုသို႕ေရာက္ရွိခဲ့သည္။
(“The Muslims of Burma” A study of a minority Group,
by Moshe Yegar, 1972, Otto Harrassowitz. Wiesbaden, page 2,
paragraph 3, line 1,2&3 )
(34)
ဗ်တ္ ညီေနာင္ႏွစ္ဦးအေၾကာင္းေဖာ္ျပထားေသာ ျမန္မာ့ရာဇဝင္ မွတ္တမ္း တစ္ခု တြင္မူ ထိုညီ ေနာင္သည္ ၎တို႕ခိုလႈံေနထိုင္ရာ ဘုန္းၾကီးေက်ာင္းရွိ၎တို႕အားခိုလႈံခြင့္ေပးခဲ့ ေသာ ဘုန္း ၾကီး ဆြမ္းစားရန္ စီစဥ္ ထားေသာ ေဇာ္ဂ်ီအေသ(ေဇာ္ဂ်ီ ႐ုပ္ကလာပ္) ၏ အသားကို စားျပီး ေနာက္ ဆင္ေျပာင္ၾကီး တစ္ေကာင္မွ် ခြန္အားကို ရရွိခဲ&#